مقدمه
آیا میتوان از نمد صنعتی در صنایع غذایی خصوصاً خطوط تولید و فرآوری مواد غذایی استفاده کرد؟ پاسخ به این سؤال فقط با توجه به جنس نمد مشخص نمی شود. نوع الیاف، مواد کمکی مورد استفاده در تولید، رنگها و مواد تکمیلی، شرایط دما و مدت تماس با غذا هم اهمیت دارند.
در بازار ممکن است اصطلاحاتی مانند «نمد غذایی»، «نمد گرید غذایی» یا «نمد مورد تأیید FDA » را بشنوید. اما این عبارات به تنهایی برای اثبات مناسب بودن یک نمد کافی نیستند. در کاربردهای حساس، باید مشخص باشد محصول برای چه نوع تماس غذایی، در چه دمایی و با چه محدودیت هایی ارزیابی شده است.
ما در این مقاله، موضوع را از دید فنی بررسی می کنیم و به نمونه های مستند FDA (سازمان غذا و داروی ایالات متحده آمریکا ) و الزامات اتحادیه اروپا می پردازیم. اینکار موجب می شود هنگام انتخاب نمد برای صنایع غذایی، اطلاعات دقیقتری در اختیار داش
ته باشید.
آیا نمد صنعتی میتواند با مواد غذایی تماس داشته باشد؟
بله، نمونههای مستندی از استفاده نمد در کاربردهای مرتبط با صنایع غذایی وجود دارد. اما این موضوع به معنی آن نیست که هر نوع نمد صنعتی برای تماس مستقیم با غذا مناسب است. برای آشنایی با انواع، جنس، ویژگیها و کاربردهای نمد صنعتی، میتوانید راهنمای جامع نمد صنعتی را نیز مطالعه کنید.
در آمریکا، FDA ( سازمان غذا و داروی آمریکا ) برای یک نوع مشخص از نمد پشمی بافته شده، سابقه ثبت رسمی دارد. FCN شماره ۷ مربوط به شرکت Applied Fabric Technologies است و کاربرد مشخص آن، استفاده از نمد پشمی بافتهشده بهعنوان جزء تسمه نقاله در تماس با خمیر خام محصولات نانوایی مانند نان و کروسان است. این اعلامیه در تاریخ ۲۱ مارس ۲۰۰۰ مؤثر شده و در مشخصات آن محدودیت خاصی درج نشده است.
نکته مهم این است که FDA این تأیید را به همه نمدهای موجود در بازار تعمیم نمیدهد. خود FDA تصریح میکند که FCN برای تولیدکننده ثبتکننده و مشتریان آن مؤثر است. بنابراین اگر تأمین کننده ای میگوید «این نمد FDA دارد»، باید مشخص کند دقیقاً به کدام مستند یا شماره FCN استناد میکند.
تصویر یک خط تولید مواد غذایی را نشان میدهد که در آن نمد صنعتی به عنوان بخشی از سیستم انتقال مواد غذایی استفاده شده است.
FDA برای نمد چه چیزی را تأیید کرده است؟
یکی از نمونه های قابل استناد، همان FCN 7 است که در پایگاه رسمی FDA ثبت شده است. در این پرونده، ماده مورد نظر «Woven Wool Felt» یا نمد پشمی بافته شده معرفی شده و کاربرد آن در ساخت تسمه های نقاله ای است که با خمیر خام محصولات نانوایی تماس دارند.
این نکته از نظر خرید صنعتی اهمیت زیادی دارد. وجود یک FCN برای یک محصول و یک تولیدکننده، به معنی صدور یک «گواهی عمومی FDA برای تمام نمدهای پشمی» نیست. بنابراین هنگام بررسی ادعای FDA، باید نام تولیدکننده، نوع ماده، کاربرد مورد نظر و محدوده اعلامیه بررسی شود.
به زبان ساده، عبارت «مطابق FDA» به تنهایی اطلاعات کافی به خریدار نمی دهد. مستند قابل بررسی مهمتر از یک عنوان کلی روی پیش فاکتور یا کاتالوگ است.
الزامات اتحادیه اروپا برای نمد در تماس با غذا چیست؟
در اتحادیه اروپا، موضوع مواد در تماس با مواد غذایی ابتدا تحت چارچوب عمومی Regulation (EC) No 1935/2004 قرار می گیرد. این چارچوب برای مواد و اشیایی است که با مواد غذایی تماس دارند و اصل کلی آن این است که ماده نباید در شرایط استفاده عادی یا قابل پیش بینی، موادی را به غذا منتقل کند که سلامت مصرفکننده را به خطر بیندازد یا ترکیب، طعم و بوی غذا را به شکل نامطلوب تغییر دهد.
اما یک نکته بسیار مهم وجود دارد: Regulation (EU) No 10/2011 مقرره اختصاصی مواد و قطعات پلاستیکی در تماس با غذاست. بنابراین نباید آن را بهعنوان «استاندارد اروپایی مخصوص نمد» معرفی کرد. اگر یک محصول نمدی دارای اجزای پلاستیکی یا ساختار ترکیبی باشد، ممکن است الزامات مربوط به بخش پلاستیکی آن مطرح شود؛ اما خود نمد نساجی صرفاً به دلیل اینکه آزمایش آن با چارچوبی مرتبط با ۱۰/۲۰۱۱ انجام شده، به یک محصول پلاستیکی تبدیل نمی شود.
در اتحادیه اروپا برای بسیاری از مواد غیرپلاستیکی، مقررات اختصاصی هماهنگ شده در سطح اتحادیه وجود ندارد و ممکن است الزامات ملی کشورهای عضو نیز مطرح شود. به همین دلیل، برای یک نمد مشخص باید مستندات واقعی همان محصول و کاربرد آن بررسی شود، نه اینکه فقط نام یک مقرره اروپایی روی محصول درج شده باشد.
تست مهاجرت چیست و چرا اهمیت دارد؟
یکی از موضوعات مهم در ارزیابی مواد در تماس با غذا، مهاجرت مواد است. منظور از مهاجرت این است که چه مقدار از ترکیبات موجود در یک ماده میتواند در شرایط مشخص استفاده، از آن ماده خارج شده و وارد ماده غذایی یا محیط شبیه ساز غذا شود.
در یک آزمایش مهاجرت، نمونه ماده در شرایط مشخصی با یک ماده شبیه ساز غذا تماس داده میشود. نوع شبیه ساز، دما، مدت تماس و نسبت سطح تماس به حجم، بسته به کاربرد و روش آزمون تعیین می شود.
در ارزیابیهای فنی، ممکن است مهاجرت کلی و مهاجرت اختصاصی بررسی شوند. مهاجرت کلی به مقدار مجموع مواد منتقلشده مربوط است، در حالی که در مهاجرت اختصاصی، مواد مشخص و مورد نظر بهصورت جداگانه بررسی می شوند.
البته نباید نتیجه یک آزمایش مهاجرت را بدون توجه به روش آزمون و کاربرد واقعی تفسیر کرد. نتیجه آزمایش زمانی ارزش فنی دارد که شرایط آزمون با شرایط استفاده واقعی محصول ارتباط داشته باشد.
یک نمونه واقعی از نمد مورد استفاده در صنایع غذایی
نمونه های صنعتی نشان میدهند که استفاده از نمد در صنایع غذایی صرفاً یک موضوع تئوری نیست. برای مثال، شرکت ESBELT برای سری TUBUL خود، تسمه های نمدی بدون درز از جنس ۱۰۰ درصد پشم را برای انتقال و جا به جایی خمیرنان و محصولات کیک معرفی کرده است. این شرکت اعلام کرده که این محصولات توسط مؤسسات AITEX و AINIA برای تماس با خمیر مواد غذایی و مطابق مقررات اسپانیا و اروپا تأیید شده اند.
نمونه دیگر، محصولات FoodTec شرکت BWF Envirotec است. این شرکت برای فیلترهای نمد سوزنی مورد استفاده در صنایع غذایی، اعلامیه انطباق و نتایج آزمون های مهاجرت ارائه کرده و درباره الزامات FDA و مقررات اروپایی مربوط به کاربرد محصول توضیح داده است.
این نمونه ها یک نکته مهم را نشان می دهند: مناسب بودن نمد برای صنایع غذایی معمولاً به محصول مشخص، ترکیب مشخص و کاربرد مشخص مربوط است؛ نه صرفاً به اینکه نمد از پشم یا پلی استر ساخته شده باشد.
نمونه هایی از کاربرد نمد در صنایع غذایی و الزامات آن
| کاربرد | ملاحظات مهم | نمونه مستند | نکته درباره انطباق |
|---|---|---|---|
| انتقال خمیر نان | عدم چسبندگی، حفظ رطوبت و مقاومت حرارتی | TUBUL شرکت ESBELT | تأیید اعلام شده برای تماس با خمیر مواد غذایی |
| فیلتراسیون در صنایع غذایی | کنترل ریزش الیاف و سازگاری شیمیایی | سری FoodTec شرکت BWF | ارائه مستندات مربوط به آزمونهای مهاجرت و الزامات تماس با غذا |
| آب بندی و قطعات نمدی | ترکیب الیاف، مواد تکمیلی، دما و نوع ماده غذایی | بسته به محصول و سازنده | نیازمند ارزیابی جداگانه برای کاربرد نهایی |
آیا در ایران استاندارد مشخصی برای نمد در تماس با غذا وجود دارد؟
در بررسی منابع در دسترس، استاندارد ملی مشخص و مستقیمی که با عنوان « نمد صنعتی در تماس با مواد غذایی» الزامات این محصول را بهصورت اختصاصی تعیین کند، پیدا نشد.
این موضوع به آن معنا نیست که هر مادهای بدون بررسی می تواند در خط تولید مواد غذایی استفاده شود. مواد و تجهیزات در تماس با غذا همچنان باید از نظر ایمنی، ترکیب مواد، شرایط مصرف و احتمال انتقال ترکیبات ناخواسته بررسی بشوند.
بنابراین در بازار ایران بهتر است به جای تکیه بر عباراتی مانند « نمد گرید غذایی» یا « نمد FDA»، از تأمینکننده درباره مشخصات واقعی محصول، ترکیب الیاف، مواد تکمیلی، کاربرد مورد نظر و مستندات آزمون سؤال شود.
تفاوت «نمد گرید غذایی» با نمدی که مستندات فنی دارد
عبارت « Food Grade Felt » یا « نمد گرید غذایی» به تنهایی مشخص نمی کند محصول دقیقاً برای چه شرایطی مناسب است. ممکن است یک نمد برای تماس با مواد غذایی خشک مناسب باشد، اما برای تماس مداوم با روغن، مواد اسیدی یا دمای بالا گزینه مناسبی نباشد.
همچنین مناسب بودن یک نمد برای تسمه انتقال خمیر نان، لزوماً به معنی مناسب بودن همان محصول برای فیلتراسیون مایعات غذایی یا آب بندی یک پمپ در خط تولید نیست.
به همین دلیل، در انتخاب نمد باید نوع کاربرد، نوع ماده غذایی، دمای کار، مدت تماس، فشار مکانیکی، رطوبت و ترکیبات شیمیایی محیط همزمان در نظر گرفته شوند.
از تأمین کننده نمد مناسب صنایع غذایی چه مستنداتی بخواهیم؟
یک تأمین کننده برای کاربردهای غذایی باید بتواند اطلات مشخصی درباره محصول پیشنهادی ارائه کند. علاوه بر جنس و ترکیب الیاف، باید مشخص باشد آیا برای محصول موردنظر گزارش آزمون، اعلامیه انطباق یا مستندات مرتبط با تماس با مواد غذایی وجود دارد یا خیر. شرایط تماس، دمای کاری، مدت تماس و نوع ماده غذایی نیز باید در صورت وجود مستندات مشخص باشند.
در کاربردهای حساس غذایی، صرفاً اعلام اینکه محصول «پشمی»، «طبیعی» یا «گرید غذایی» است، کافی نیست. حتی طبیعی بودن الیاف نیز بهتنهایی ایمنی محصول نهایی را اثبات نمی کند؛ زیرا مواد مورد استفاده در فرآیند تولید، شست و شو، رنگرزی یا تکمیل میتوانند بر رفتار نهایی نمد اثر بگذارند.
برای خرید نمد مورد استفاده در صنایع غذایی چه نکاتی را بررسی کنیم؟
چه سؤالاتی از فروشنده بپرسیم؟
وقتی قرار است نمد صنعتی در بخشی از خط تولید با مواد غذایی تماس داشته باشد، انتخاب محصول فقط به ضخامت، ابعاد یا قیمت آن محدود نمیشود. در اینجا یک سؤال مهمتر مطرح است: ” آیا این نمد برای شرایط واقعی استفاده، مستندات فنی قابل اتکایی دارد؟”
به همین دلیل، پیش از خرید بهتر است چند موضوع کلیدی را از تأمینکننده مشخص کنید. از جنس و ترکیب الیاف گرفته تا نوع مواد تکمیلی، شرایط دما و مدت تماس، نوع ماده غذایی و آزمایشهایی که روی محصول انجام شده است. پاسخ این پرسشها کمک می کند مشخص شود نمد موردنظر واقعاً برای کاربرد شما مناسب است یا صرفاً با عنوانهایی مانند «گرید غذایی» یا «مناسب صنایع غذایی» عرضه می شود.
برای شروع، درباره “جنس و ترکیب دقیق نمد” سؤال کنید. مشخص کنید نمد از چه نوع الیافی تولید شده و آیا در ساخت آن از الیاف نو یا مواد بازیافتی استفاده شده است. همچنین وجود رنگ، روغن، روانکننده یا سایر مواد تکمیلی در فرآیند تولید میتواند در انتخاب نمد مناسب برای تماس با مواد غذایی اهمیت داشته باشد.
مستندات فنی و ادعاهای بازاریابی
مرحله بعد، بررسی مستندات فنی محصول است. از تأمینکننده بپرسید آیا برای نمد موردنظر گزارش آزمایش، نتایج آزمون یا اعلامیه انطباق وجود دارد یا خیر. اگر تأمین کننده آزمایشی برای تماس با مواد غذایی انجام داده است، باید مشخص کند که این آزمون برای چه نوع تماس غذایی و تحت چه شرایطی بوده است. دمای کاری، مدت تماس و نوع ماده غذایی نیز میتوانند در ارزیابی نهایی محصول مؤثر باشند.
همچنین باید دقیقاً مشخص شود که نمد برای تماس مستقیم با مواد غذایی طراحی شده یا کاربرد آن به تماس غیرمستقیم محدود میشود. این تفاوت در بسیاری از کاربردهای صنعتی اهمیت زیادی دارد و نمیتوان صرفاً بر اساس عنوان تجاری محصول درباره آن تصمیم گرفت.
اگر فروشنده به ” FDA ” استناد میکند، بهتر است شماره FCN یا مستند قانونی مربوط به این ادعا را درخواست کنید و بررسی شود که آن مستند دقیقاً به چه محصول، تولیدکننده و کاربردی مربوط است. در مورد ادعای انطباق با مقررات اروپا نیز باید مشخص شود که کدام مقرره و برای کدام بخش از محصول مطرح شده است.
در نهایت، این اطلاعات کمک میکنند بین یک ادعای بازاریابی مانند « گرید غذایی» و یک محصول دارای مستندات فنی قابل بررسی تفاوت قائل شوید. برای کاربردهای حساس، تصمیم خرید بهتر است بر اساس مشخصات واقعی نمد، شرایط استفاده و مدارک مربوط به همان محصول انجام شود.
جمع بندی
نمد صنعتی می تواند در برخی کاربردهای صنایع غذایی مورد استفاده قرار گیرد. اما مناسب بودن آن باید بر اساس محصول مشخص و شرایط واقعی استفاده بررسی شود.
سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA ) سابقه ی رسمی برای نمد پشمی در تماس با خمیر نانوایی دارد. اما این سابقه شامل همهی نمدهای بازار نمیشود. در اتحادیه اروپا نیز Regulation 1935/2004 چارچوب عمومی مواد در تماس با غذا را تعیین می کند. این در حالیست که Regulation 10/2011 بهطور اختصاصی مربوط به مواد و قطعات پلاستیکی است.
بنابراین هنگام خرید به عبارت هایی مانند «نمد گرید غذایی» یا « نمد دارای تأییدیه FDA » اعتماد نکنید. به جای آن، مشخصات فنی، کاربرد مجاز، شرایط تماس و مستندات قابل بررسی محصول را از تأمین کننده درخواست کنید. این اطلاعات به شما کمک می کند مناسب بودن محصول برای شرایط واقعی تماس با مواد غذایی را بر اساس مشخصات فنی و مستندات موجود بررسی کنید.
